تأخیرهای رشدی(Developmental Delays) مرتبط با لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) در نوزادان و کودکان؛ پاسخ به چند سوال مهم

مقدمه

تأخیر یا تأخیرهای رشدی مرتبط با لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) به این معناست که آسیب در ماده سفید مغز یک نوزاد می تواند بر نحوه رشد، حرکت یا یادگیری او تأثیر بگذارد. طبق آمار های ارائه شده از سازمان های رسمی بهداشت و سلامت، مهمترین علت فلج مغزی(CP) کودکان، لکو مالاسی پری ونتریکولار یا همان لکو مالاسی پیرامون بطنی(PVL) است . لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) نوعی آسیب به ماده سفید مغز است و زمانی رخ می‌دهد که بافت مغزی(ماده سفید مغز) نزدیک به حفره‌ها(بطنها یا ونتریکول‌ها)ی مغزی آسیب ببیند. این آسیب معمولاً به دلیل کاهش جریان خون یا اکسیژن قبل، حین یا بلافاصله بعد از تولد ایجاد می شود.(برای آشنایی بیشتر با مشکل لکومالاسی پری ونتریکولار یا لکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) می توانید به مقالهٔ “زندگی با pvl ؛ چالشها و امیدها” که در قسمت وبلاگ تارنمای «مرکز کاردرمانی و گفتاردرمانی رایا» قرار داده شده مراجعه بفرمایید.****

  لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) می‌تواند توانایی مغز را در عملکردهای گفتار، حرکت، هماهنگی و مهارت‌های تفکر مختل کند. تأخیر رشدی ناشی از لکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) معمولاً در ماه‌ها یا سال‌های اولیه زندگی قابل مشاهده و تشخیص خواهد بود. برخی از کودکان ممکن است در نگه‌داشتن سر، نشستن، خزیدن، راه رفتن یا صحبت کردن در زمان مورد انتظار مشکل داشته باشند. دیگر کودکان ممکن است با چالش‌های یادگیری مواجه شوند یا در انجام کارهای روزمره به کمک نیاز داشته باشند.

  شناسایی چالش‌های اولیه لکومالاسی پیرامون بطنی(pVL) می‌تواند به خانواده‌ها کمک کند تا راه حلهای مناسب مهار این چالش ها را پیدا کنند و حمایت‌های حیاتی برای نوزادان و کودکان درگیر با مشکل لکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) را، در زودترین زمان ممکن فراهم کنند.

لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) و تأخیرهای رشدی(Developmental Delays)مرتبط با آن چگونه رخ می‌دهند؟

لکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) نواحی یی از مغز را که برای ارسال پیام ها در سراسر بدن حیاتی هستند، آسیب می‌زند و همچنانکه که گفته شد؛مانند آنچه که برای کودکان با مشکلات فلج مغزی(CP) رخ می دهد، این آسیب معمولاً به دلیل کمبود اکسیژن یا جریان خون ایجاد می‌شود. زمانی که ماده سفید مغز آسیب می‌بیند، می‌تواند عملکردهای مغزی مورد نیاز برای حرکت، گفتار و یادگیری را مختل کند.با افزایش سن نوزاد، این اختلالات ممکن است منجر به تأخیرهای رشدی(Developmental Delays) شوند. برخی از کودکان با لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) خفیف ممکن است تنها تأخیرهای جزئی داشته باشند که به سختی قابل مشاهده است، در حالی که بر اساس آمارهای منتشر شده از سوی سازمانهای بهداشت و سلامت، درصد قابل توجهی از کودکانی که در نوزادی تشخیص لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) را گرفته اند، مانند کودکان فلج مغزی(CP)، ممکن است به حمایت های طولانی‌مدت نیاز داشته باشند. چالش‌های رشدی معمولاً در دوران خردسالی یا کودکی با وضوح بیشتری نسبت به دوره نوزادی، قابل مشاهده می‌شوند زیرا نقاط عطف یا همان مراحل رشدی مورد انتظار سن کودک، یا از دست می‌روند و یا کودک در سنین بالاتری آنها را کسب می کند.

انواع تأخیرهای رشدی مرتبط با لکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) کدام ها هستند؟

کودکان مبتلا به لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) ممکن است بسته به شدت و محل آسیب به ماده سفید، درجات مختلفی از تأخیرهای رشدی یا
همان Developmental Delays را تجربه کنند. در برخی موارد، تأخیرها همراه با سایر علائم اولیه لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL)، مانند تون عضلانی نامناسب، مشکلات تغذیه ای یا رفلکس(Reflex)های غیرطبیعی ظاهر می‌شوند. با بزرگتر شدن کودک، مراحل رشدی(Developmental Milestones) یا همان نقاط عطف رشدی، از دست رفته یا به تاخیر می افتد و این مساله ممکن است برای والدین و مراقبان بیشتر قابل مشاهده و نگران‌کننده شود. برای آشنایی بیشتر با مبحث رفلکس های دوره نوزادی به مقاله
“درک رفلکسهای اولیه به عنوان کلید رشد حرکتی کودکان وراهنماییهایی اجمالی برای خانواده ها” که در قسمت وبلاگ تارنمای «مرکز کاردرمانی و گفتاردرمانی رایا» قرار داده شده، مراجعه کنید.

انواع رایج تأخیرهای رشدی(Developmental Delays ناشی از لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) می تواند شامل موارد زیر باشد:
● تأخیرهای شناختی(Cognitive Delays): چالش‌هایی در زمینهٔ توجه، حافظه، یادگیری یا حل مسئله
● تأخیرهای عملکرد حرکتی(Motor Delays): دشواری و یا کسب دیر هنگام مراحل حرکتی، مانند نشستن، خزیدن یا راه رفتن
● مشکلات پردازش حسی(Sensory Integration): واکنش‌های غیرطبیعی به صداها، نورها یا سایر دروندادهای حسی
● تأخیر در مهارت های اجتماعی و عاطفی: مشکل در ایجاد روابط، مدیریت احساسات یا تعامل با دیگران
● تأخیرهای گفتاری و زبانی: دشواری در صحبت کردن، درک کلمات یا استفاده مؤثر از دستور زبان

با تشخیص صحیح و ارجاع به موقع، مداخلات زودهنگام توانبخشی – شامل کاردرمانی جسمی، کاردرمانی ذهنی و شناختی و همچنین گفتاردرمانی – می‌تواند مانع از شکل گیری و تثبیت چالشهای تاخیر رشدی کودک شود و نیز می تواند کیفیت کلی زندگی او را پس از تشخیص لکومالاسی پری‌ونتریکولار (PVL) بهبود بخشد.

علائم اولیه تأخیر رشدی (Developmental delays) ناشی از لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) در نوزادان و کودکان چیست؟

هر کودک با سرعت خاص خود رشد می‌کند، اما از دست دادن مداوم مراحل یا نقاط عطف رشدی ممکن است نشانه‌ای اولیه از آسیب مغزی مانند لکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) باشد. برخی از علائم ممکن است در چند هفته اول ظاهر شوند، در حالی که در نوزادان و کودکان دیگر با گذشت زمان بیشتر قابل مشاهده می‌شوند.

علائم لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) و تأخیر رشدی(Developmental delays)در نوزادان(۰-۳ ماهه)

نوزادان مبتلا به لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) ممکن است بلافاصله پس از تولد علائم آسیب عصبی را نشان دهند، به‌ویژه اگر آسیب متوسط تا شدید باشد.

علائم اولیه لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) در این نوزادان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

● عضلات شل یا سفت (هیپوتونی یا هایپرتونی)
● تغذیه ضعیف یا مشکل در بستن لبها
● تشنج(Seizure) به شکل حالتهای لرزش یا حالت خیره شدن و…
● الگوهای غیرمعمول گریه، مانند تحریک‌پذیری مداوم یا گریه‌های بدون دلیل مشخص
● رفلکس‌(Reflex)های ضعیف یا فقدان رفلکس ها، مثلا رفلکس های مکیدن، دنبال کردن(rooting) یا ترس(Startle)

این علائم ممکن است با دیگر نشانه‌های هشداردهنده آسیب‌های زایمانی، مانند زایمان پیش از موعد-نوزاد نارس، پذیرش در واحد مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) و… بیشتر شایع باشند.

علائم لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) و تأخیر رشدی(Developmental Delay) در نوزادان (۳-۹ ماهه)

بسته به شدت و علت لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL)، علائم تأخیر رشدی(Developmental delay) ممکن است تا زمانی که نوزادان بیشتر با محیط خود درگیر شوند، قابل مشاهده نشوند.

نشانه‌های هشداردهنده تأخیر رشدی و تکاملی در این گروه از نوزادان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

● دشواری در نگه‌داشتن سر بدون حمایت
● تماس چشمی محدود یا بی میلی به ارتباط گرفتن با محیط اطراف
● حرکت کم یا عدم حرکت در بازوها یا پاها
● سفتی عضلات یا اندام‌های شل
● مشکل در غلتیدن یا بلند کردن سر و بالاتنه هنگام خوابیدن بر روی شکم

برخی از نوزادان ممکن است یک سمت بدن را بیشتر ترجیح دهند که می‌تواند نشانه‌ای اولیه از اختلال حرکتی مرتبط با لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) باشد.

علائم لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) و تأخیر رشدی(Developmental Delay) در کودکان نوپا (۱-۳ ساله)

با بزرگ شدن کودکان، تأخیرهای رشدی مرتبط با لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) معمولاً بیشتر بر راه رفتن، صحبت کردن و مهارت‌های پایه‌ای مورد نیاز برای زندگی روزمره تأثیر می‌گذارد.

علائم لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) و تأخیر رشدی(Developmental delay)در کودکان نوپا شامل موارد زیر است.

● تأخیر در گفتار یا دشواری در استفاده از کلمات ساده
● تعادل ضعیف یا افتادن‌های مکرر
● مشکلات در تعامل با دیگران یا نشان دادن و ابراز احساسات محدود
● مشکل در انجام کارهایی مانند چیدن مکعبها روی هم یا تغذیه خود و…
● دشواری در یادگیری چیزهای جدید یا پیروی از دستورالعمل‌های ساده
● ناتوانی در راه رفتن تا ۱۸ ماهگی یا راه رفتن با الگوی غیرمعمول

چگونه لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) و تأخیرهای رشدی(Developmental delays) مرتبط با آن، بر نقاط عطف یا مراحل رشدی نوزادان و کودکان تأثیر می‌گذارند؟

تمام نوزادان با سرعت خاص خود رشد می‌کنند، اما کودکان مبتلا به لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL)،مانند آنچه در سایر کودکان فلج مغزی(CP) شاهد هستیم، ممکن است به حمایت بیشتری نیاز داشته باشند تا به نقاط عطف یا مراحل رشدی برسند. پیگیری پیشرفت کودک شما یکی از بهترین راه‌ها برای شناسایی زودهنگام تأخیرها و دریافت کمک در زمان مناسب است.

پزشکان اطفال معمولاً نقاط عطف را در زمینه‌های زیر، تحت نظر و پایش می گیرند:

¤ مهارت های شناختی(Cognitive): کاوش اشیاء، شناسایی افراد آشنا، نشان دادن کنجکاوی
¤ مهارت‌های حرکتی(Motor skills): نگه‌داشتن سر، نشستن، خزیدن، ایستادن و راه رفتن
¤ مهارت های خودمراقبتی(Self-care):بازی با اسباب‌بازی‌ها، تغذیه، نگه‌داشتن ظرف شیر یا لیوان، تلاش برای لباس پوشیدن و…
¤ مهارت های اجتماعی و عاطفی(: لبخند زدن، پاسخ به احساسات، درگیر شدن با دیگران
¤ مهارت های بلع، گفتار و زبان:فرآیند بلع و تنفس، تولید صدا، گفتن کلمات، درک دستورالعمل‌ها و…

کودکان مبتلا به لکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) ممکن است این مراحل یا نقاط عطف رشدی را دیرتر از حد انتظار یا به ترتیبی متفاوت کسب کنند، چرا که آسیب مغزی بر توسعه و تکامل ماده سفید مغز آنها تأثیر گذاشته است.

داشتن یک دفترچه برای ثبت مراحل کسب شده توسط نوزاد و کودک یا استفاده از یک چک‌لیست رشدی و تکاملی می‌تواند به شما کمک کند تا نگرانی‌های اولیه را شناسایی کرده و آنها را با پزشک کودک خود در میان بگذارید. اگر نگران هستید که کودک شما ممکن است نشانه‌هایی از تأخیر رشدی مرتبط با لکومالاسی پری‌ونتریکولار(PVL) یا سایر آسیب های مغزی مرتبط با فلج مغزی(CP) و…را نشان دهد، آزمون رایگان نقاط عطف یا مراحل رشدی را که ما در تارنمای “مرکز کاردرمانی و گفتاردرمانی رایا” قرار داده ایم، انجام دهید.

تشخیص لوکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) و تأخیرهای رشدی(Developmental delays) مرتبط با آن، چگونه انجام می شود؟

لوکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) و تأخیرهای رشدی مربوط به آن، معمولاً از طریق ترکیبی از ارزیابی‌ها تشخیص داده می‌شوند. پزشکان معمولاً با غربالگری‌های عمومی مربوط به رشد نوزادان و کودکان در طول معاینات معمول و دوره ای شروع می‌کنند.
این غربالگری‌ها پیشرفت کودک را در زمینه‌هایی مانند حرکت، گفتار، یادگیری و تعامل اجتماعی بررسی می‌کنند. اگر تأخیری مشاهده شود، ارزیابی‌های جامع تری ممکن است برای انجام، پیشنهاد شود.
تأخیر رشدی ناشی از لوکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) ممکن است با کمک موارد زیر تشخیص داده شود:
○ چک‌لیست‌های رشدی برای مقایسه پیشرفت کودک شما با نوزادان و کودکان دیگری که دامنه‌های سنی متناسب با وی قرار دارند.
○ آزمایش‌های تصویربرداری عصبی، مانند تصویربرداری با تشدید مغناطیسی (MRI) یا سونوگرافی مغز
○ معاینات عصبی بالینی برای بررسی رفلکس‌(Reflex) ها، تون(Tone) عضلانی،حالت اسکلتی و قامت بدن و هماهنگی حرکتی نوزاد یا کودک
○ ارجاع به متخصصان، مانند نورولوژیست‌های اطفال یا پزشکان متخصص رشد و تکامل کودکان

تشخیص زودهنگام لکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) مهم است. شناسایی تأخیر رشدی ناشی از لوکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) می‌تواند به خانواده‌ها کمک کند تا هر چه سریعتر درمان‌ها و مراقبت‌های حمایتی را آغاز کنند که این می تواند نتایج بلندمدت را بهبود بخشد

آیا می‌توانیم از لوکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) و تأخیرهای رشدی مرتبط با آن جلوگیری کنیم؟

همه تأخیرهای رشدی(Developmental Delays) ناشی از لوکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) قابل پیشگیری نیستند. شدت چالش‌های نوزاد یا کودک معمولاً به این بستگی دارد که آسیب مغزی چقدر زود اتفاق افتاده و آیا مراقبت مناسبی به نوزادی که به طور نارس متولد شده، ارائه شده است یا خیر.

در برخی موارد، لکومالاسی پری ونتریکولار(PVL) ممکن است با مداخله پزشکی به موقع قابل اجتناب بوده باشد.
مراحلی که ممکن است خطر لکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) و تأخیرهای مرتبط را کاهش دهد شامل این موارد است:
¤ نظارت دقیق در طول زایمان برای شناسایی نشانه‌های distress جنینی
¤ درمان سریع عفونت‌های مادر، مانند کوریوآمنیونیت
¤ مراقبت تخصصی برای نوزادان نارس، از جمله حمایت تنفسی و مغزی
¤ زایمان به موقع، از جمله سزارین اضطراری در صورت لزوم پزشکی
زمانی که کادر درمان به هر دلیلی نتوانند، از آسیب مغزی ناشی از لکومالاسی پری ونتریکولار(PVL) جلوگیری کنند، شرایط می‌تواند منجر به تأخیرهای رشدی گاهاً مادام‌العمر شود.

زمینه های بازتوانی احتمالی لوکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) و تأخیرهای رشدی مرتبط با آن، کدام ها هستند؟

در حالی که درمان قطعی برای لکومالاسی پری ونتریکولار (PVL) وجود ندارد، درمان و توانبخشی زودهنگام، مداوم و البته منظم، می‌تواند به بسیاری از نوزادان و کودکان کمک کند تا پیشرفت های قابل توجه و معناداری داشته باشند.
هدف درمان های پزشکی و توانبخشی حمایت از رشد کودکان، بهبود کیفیت زندگی آن‌ها و کمک به آن‌ها برای رسیدن به ظرفیت (پتانسیل) کاملشان است. برنامه‌های درمانی و توانبخشی بر اساس تأخیرها و نیازهای پزشکی خاص هر کودک اختصاصی و شخصی‌سازی می‌شوند.
درمان‌های توانبخشی رایج برای لوکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) و تأخیرهای رشدی(Developmental delays) مربوط به آن
ممکن است شامل موارد زیر باشد:
○ وسایل کمکی، مانند بریس‌ها، واکرها یا ابزارهای ارتباطی
○ درمان های رفتاری، برای حمایت از رشد و توسعه عاطفی و مهارت‌های اجتماعی
○ مداخلات جامع کاردرمانی برای کمک به تغذیه، لباس پوشیدن و سایر مهارتهای لازم کارها وفعالیت های روزمره
○ برنامه های فیزیوتراپی برای بهبود قدرت، تعادل و هماهنگی عضلانی
○ خدمات آموزش ویژه برای ارائه حمایت یادگیری فردی
○ گفتار درمانی برای بهبود مهارت‌های زبانی و مشکلات تغذیه یا بلع
مانند آنچه که در مواجهه با نوزادان و کودکان درگیر با مشکلاتی نظیر فلج مغزی، اوتیسم(ASD)، نقص توجه-بیش فعالی(ADHD) و… می بینیم، مجموعه این مداخلات توانبخشی می‌توانند برای پیشرفت بلندمدت حیاتی باشند و با تأخیر در پرداختن به حل و فصل چالشها، ممکن است با گذشت زمان هزینه های اقتصادی این گونه مشکلات، افزایش یابد. برای آشنایی کامل تر با شرایط مربوط به نوزادان نارس می توانید به مقاله  “کاردرمانی زود هنگام؛ سرمایه گذاری برای آینده نوزادان نارس” که قبلا در قسمت وبلاگ تارنمای «مرکز کاردرمانی و گفتار درمانی رایا» گذاشته شده، مراجعه کنید.

سخن پایانی

  تأخیر یا تأخیرهای رشدی ناشی از لکومالاسی پیرامون بطنی(PVL) که بیشتر در نوزادان نارس اتفاق می افتد، مهمترین عامل ایجاد وضعیت فلج مغزی(CP) نوزادان و کودکان است که در سطوح شدید آن باعث ایجاد چالشهای اساسی و مشکلات طولانی مدت چندوجهی، به شکل تاخیر در کسب مراحل رشدی-حرکتی، -شناختی،-درک و بیان گفتاری و همچنین توجه و یادگیری می شود که حتما نیاز به دریافت مداخلات بازتوانی و توانبخشی از جمله کاردرمانی جسمی و حرکتی،کاردرمانی ذهنی و شناختی و گفتار درمانی را خواهد داشت، بسیار مهم است که خانواده ها در صورت مواجهه با چالشهای احتمالی در ارتباط با تأخیر های رشدی نوزاد خود، حتما شرایط را با پزشک نوزادشان در میان بگذارند تا در صورت لزوم بررسی های مورد نیاز انجام شده و توصیه های لازم را دریافت کنند و در صورت توصیه به دریافت خدمات توانبخشی، از مزایای مداخلات زودهنگام بهره مند گردند.
در خدمات ارائه شده در “مجموعه کاردرمانی و گفتاردرمانی رایا”، به فراخور نیاز از رویکردهای رایج کاردرمانی مثل رویکرد مداخلات زود هنگام، رویکرد SI، رویکرد NDT، روشCIMT، روش CO-OP، بهبود مهارت ها بر پایه تمرینات درکی- حرکتی(PM) و بینایی-حرکتی (VM)، مداخلات واقعیت مجازی(VR) بر پایه آموزشهای صفحه نمایشی، اتاق تاریک و…برای بهبود توانمندی های نوزادان و کودکان با آسیب های مرتبط با لکومالاسی پری ونتریکولار(PVL) و انواع فلج مغزی(CP) استفاده می شود، همچنین از الگو(Model)های مفهومی جدیدتر مطرح شده در منابع کاردرمانی، برای طراحی خدمات کاردرمانی نوزادان و کودکان استفاده می‌شود.
گفتنی است در “مرکز کاردرمانی و گفتاردرمانی رایا” واقع در غرب تهران و خیابان ستارخان با دسترسی مناسب به مناطق همجوار مانند میدان انقلاب، توحید،  میدان و خیابان فاطمی، گیشا، شهرآرا، تهران ویلا، دریان نو، حبیب اللهی، سازمان آب، مرزداران، صادقیه، آیت الله کاشانی و پونک، سعادت آباد، شهرک غرب، شهید گلاب(پلارک)، منطقه طرشت و یادگار امام، دانشگاه شریف، میدان و خیابان آزادی و استاد معین، دامپزشکی و هاشمی و… امکان ارایه مشاوره و خدمات در تمامی زمینه های توانبخشی از قبیل کاردرمانی جسمی-حرکتی، کاردرمانی درکی-حرکتی، کاردرمانی حسی(si)، کاردرمانی ذهنی و شناختی، گفتاردرمانی، بازی درمانی و رفتاردرمانی و…، برای طیف وسیعی از مسایل و مشکلات نوزادان و کودکان از قبیل کودکان نارس، فلج مغزی،
هیدروسفالی، انواع اختلالات رشدی مانند اوتیسم، مشکلات بیش فعالی-نقص توجه(ADHD)، اختلالات یادگیری(SLD)، DCD ،PVL و…، سندرم‌های مختلف مانند سندرم داون و…، بیماری‌های عصبی عضلانی، مانندSMA و…، بیماری‌های آتروفی عضلانی مانند بکر و دوشن و…، وجود داشته که به روش‌های مختلف مانند خدمات حضوری، خدمات در منزل و خدمات برخط(Online) امکان پاسخگویی به سوالات و نیازهای شما عزیزان وجود دارد.