فهرست مطالب
مقدمه
حتما شنیده اید که در رابطه با اختلالات یا ناتوانی های یادگیری، تعریف معمول این است که: ناتوانیهای یادگیری یک اصطلاح عمومی است که به گروهی ناهمگن از اختلالات اشاره دارد که با دشواریهای قابل توجهی در کسب و استفاده از مهارتهای شنیداری، گفتاری، خواندن، نوشتن، استدلال یا ریاضی مشخص میشود. این اختلالات منشا درونی در فرد دارند و فرض بر این است که ناشی از اختلال در سیستم عصبی مرکزی میباشند. آنها ممکن است در هر مرحلهای از چرخه زندگی بروز کنند. اگرچه ناتوانیهای یادگیری ممکن است به طور همزمان با شرایط محدودکننده دیگر، مانند اختلال یکپارچگی حسی(SID)، عقبماندگی ذهنی(MR)، اختلالات عاطفی و اجتماعی، اختلالات روانی یا ناشی از نابسامانیهای خارجی مانند تفاوتهای فرهنگی، آموزش ناکافی یا نامناسب، رخ دهند، اما نتیجه مستقیم آن شرایط نیستند.(درمورد شناخت تفصیلی اختلالات یادگیری خاص وانواع آن می توانید به مقاله ای تحت عنوان “اختلالات یادگیری و ناتوانیهای یادگیری” در قسمت وبلاگ تارنمای مجموعه کاردرمانی و گفتاردرمانی رایا رجوع کنید).
کاردرمانی (OT) برای کودکان با ناتوانی یادگیری خاص (SLD)
کاردرمانگران به ماهیت “هویت
شغلی= occupational identity” مراجعان و همچنین “عملکرد شغلی=occupational performance” آن ها توجه دارند، هدف کاردرمانی برای افرادی که ناتوانی های یادگیری دارند این است که به آنها کمک کند تا در فعالیتها و کارهای مختلفی که میخواهند و/یا باید انجام دهند، در محیطهای مختلفی که در آنها فعالیت میکنند – محیط های فیزیکی، اجتماعی، خانوادگی، فرهنگی و… – شرکت کنند. مشارکت در این فعالیت ها به فرد این امکان را میدهد که با جامعه همراه شود و در فعالیتهای روزمره زندگی شرکت کند که به عنوان پایهای برای سلامت، رفاه، اعتماد به نفس و کیفیت زندگی عمل میکند. در هماهنگی با اصول نظری اولیه حرفه ای کاردرمانی، کاردرمانگران آگاه هستند که ناتوانیهای یادگیری در شدت و نحوه بروز آنها در افراد مختلف متفاوت است. به همین ترتیب، ناتوانیهای یادگیری میتوانند نه تنها بر عملکرد تحصیلی تأثیر بگذارند بلکه بر عملکردهای مختلفی که فرد در آنها درگیر است نیز تأثیر بگذارند. بنابراین، کاردرمانگران به افراد دارای ناتوانیهای یادگیری در مقابله با اثرات ناتوانی بر کارها و فعالیتهای مختلف، مانند تحصیلات مدرسه ای، فعالیتهای روزمره، مشارکت اجتماعی، بازی، تفریح، کار و زندگی خانوادگی کمک میکنند. علاوه بر این، کاردرمانگران به شناسایی زودهنگام و پیشگیری از مشکلات در عملکرد و یادگیری میپردازند. کار کاردرمانگران در میان افراد دارای ناتوانیهای یادگیری معمولاً به عنوان بخشی از یک تیم چندرشتهای انجام میشود که هر حرفه دانش و تخصص منحصر به فرد خود را ارائه میدهد.
کاردرمانگران از راهبرد(strategy)های
– ترمیم(remediation)
– تطبیق(accommodation)
و تغییر(modification)
برای مدیریت اختلالات یادگیری استفاده میکنند.
راهبردهای درمانی رایج در کاردرمانی شامل موارد زیر است:
– آموزش های درکی-حرکتی(PM)
– یادگیری حرکتی(motor learning)
– آموزش شناختی(cognitive training)
– آموزش درمان ادغام حسی(SI)
– آموزش بیومکانیکی(biomechanical) و عصبی-رشدی(neurodevelopmental)
کودکان معمولاً به دلیل اختلالات یادگیری در کلاس از طرف معلمان به کاردرمانگران ارجاع داده میشوند(شایعترین اختلال از بین اختلالات یادگیری اختلال خواندن است که حدود ۸۰ درصد کودکان با تشخیص اختلالات یادگیری را شامل می شود). مسئولیت شناسایی نقصهای حرکتی، حسی، شناختی یا روانی-اجتماعی که ممکن است در تکامل مهارتهای خواندن و خوانانویسی اختلال ایجاد کنند، با کاردرمانگران است و آن ها برای انتخاب راهبردهای مداخلهای مناسب به منظور غلبه بر آن نقصها مسئولیت دارند. آنها تلاش میکنند تا نقصهای در اجزای عملکرد حسی-حرکتی مانند هماهنگی چشم و دست، یکپارچگی بینایی-حرکتی و دستکاری(manipulation) در دست را که به طور قابل توجهی با نوشتن ضعیف مرتبط هستند، کاهش دهند.
درک نقش کاردرمانی در ناتوانیهای یادگیری
به طور کلی نقش کاردرمانگران در ناتوانی های یادگیری خلاق و مبتنی بر نیازهای مراجعان است. راهبرد(strategy)های درمانی بسته به نیازهای کودکان متفاوت است؛ در اینجا برخی از زمینههای رایج که یک کودک مبتلا به اختلال یادگیری ممکن است به مداخله در آن نیاز داشته باشد، آورده شده است:
تنظیم حسی – کمک به کودکان برای یادگیری آرام کردن خود زمانی که تحت فشار هستند.
اصلاح مشکلات مربوط به جنبههای فیزیکی نوشتن.
کار بر روی بازیهای ریتمیک و زمانبندی در حالی که آنها بهصورت کلامی فکر خود را بیان میکنند تا بتوانند در حین تفکر حرکت کنند.
کار بر روی ایدهپردازی و جریان سازی(خلاقیت) فکری.
کار بر روی دستهبندی و توالی ایدهها تا معنا پیدا کنند.
آموزش راهبردهای حافظه برای املاء و ریاضی.
ترکیب تمام مهارتهای فوق در وظایف نوشتاری.
شواهد تحقیقاتی تا به امروز از اثربخشی کاردرمانی برای دانشآموزانی که با چالشهای عملکردی در فعالیتهایشان مواجه هستند، حمایت میکند. کاردرمانی در کمک به کودکان برای دستیابی به اهداف و توسعه مهارتها در زمینههای زیرساختی و حمایتی عملکردهای تحصیلی و مدرسه ای مؤثر است. کاردرمانگران به بازنگری دیدگاهها و انتظارات بزرگترها از دانشآموز کمک میکنند. مشاوره و همکاری با والدین و معلمان به نظر میرسد که جزء اساسی خدمات ارائه شده باشد تا اثربخشی و رضایت از مداخله ارائه شده توسط کاردرمانگر حداکثر شود. شواهد ارائه شده به انواع مختلف تشخیصها و نیازها مربوط میشود، از جمله دانشآموزانی با ناتوانیهای جسمی، اختلال هماهنگی رشدی، مشکلات حرکتی ظریف، تأخیرهای رشدی-تکاملی و ناتوانیهای یادگیری.
چند راهبرد یا روش مداخله ای رایج مورد استفاده کاردرمانگران در مراکز درمانی
ادغام حسی؛ ادغام حسی یک زمینه تخصصی در کاردرمانی است که از پشتوانه حدود 40 ساله ی نظریه و تحقیق برخوردار است. اصطلاح «SI» یا «ادغام یا یکپارچگی حسی» به نحوه سازماندهی حسها توسط مغز برای شرکت در فعالیتها اشاره دارد و الگویی برای درک نحوه تأثیر حسها بر توسعه یک رژیم حسی است، کاردرمانگران آنچه را که «رژیمهای حسی» نامیده میشود طراحی میکنند تا کودکان نوعی تحریک حسی را که برای حفظ تمرکز و یادگیری در طول روز مدرسه نیاز دارند، دریافت کنند. این رژیم ممکن است شامل فعالیتهای حرکتی مانند پرش روی ترامپولین، غلت زدن از شیب یا تاب خوردن باشد؛ فعالیتهایی که عضلات را تحریک میکنند مانند هل دادن تخته اسکوتر، ورزشهایی در راستای بهبود آمادگی جسمانی یا فعالیتهای لمسی مانند خزیدن از طریق تونل پارچهای یا پوشیدن یک پتو یا جلیقه سنگین برای مدت زمان کوتاه و…، این فعالیتها مغز کودک را برای توسعه مهارتهای ادراکی-بینایی مورد نیاز برای خواندن و نوشتن آماده میکنند.(برای آشنایی بیشتر با “رویکرد ادغام یا یکپارچگی حسی” کلید کنید)
برنامههای بهبود عملکرد مغزی(PM)؛ برخی از کاردرمانگران برنامه هایی برای بهبود ارتباط بین دو طرف مغز با استفاده از حرکات کل بدن طراحی و اجرا میکنند. اعتقاد براین است که ارتباط بهبود یافته بین دو طرف مغز، از فعالیت بیش از حد و خستگی زود هنگام جلوگیری کرده و تمرکز را افزایش میدهد.
برنامههای ادراک بینایی(VM)؛ کودکان مبتلا به اختلالات یادگیری(SLD) و اختلالات پردازش حسی(SID) ممکن است در تفسیر اطلاعات بینایی مانند تفاوت بین حروف «ث» و «پ» دچار مشکل شوند و یا آینه نویسی برخی از حروف را داشته باشند. برنامههای ادراک بینایی برای ترویج مهارتهایی طراحی شدهاند که شامل کپی کردن اشکال، الگوهای نقطهای، طراحیهای بلوکی و دیگر وظایفی است که شامل تفسیر اطلاعات بینایی میشود. مشاوره تخصصی ارائه شده توسط کاردرمانگران میتواند بر روی خودباوری، تصویر خود، توسعه اعتماد به نفس و مدیریت استرس برای کودکان مبتلا به اختلالات یادگیری تأکید کند.
فناوری های کمک آموزشی؛ در بعضی موارد فناوریهای کمکی راهی برای مشکلات یادگیری فراهم میکنند تا در زمان صرفهجویی کنند و برخی از مشکلاتی مانند یادداشتبرداری کند یا نوشتن غیرقابل خواندن را حل کنند و این به کودکان اجازه میدهد زمان خود را برای تمام کارهایی که در آنها استعداد دارند، صرف کنند. فناوریهایی که این فرآیند را تسهیل میکنند می تواند شامل رایانه یا تبلت، قلم های هوشمند و برنامه ها ونرم افزارهای کاربردی خاص باشد.
نکاتی برای کمک به کودکان با ناتوانی یادگیری در مدرسه
موقعیتیابی: هنگام نشستن در کلاس یا خانه، اطمینان حاصل کنید که پاهای کودک حمایت میشود. وضعیت نامناسب و تعادل ضعیف زمانی رخ میدهد که پاها آویزان باشند.
ایجاد سازماندهی و روال: از قبل برنامهریزی کنید تا لباسها، صبحانه و لیست ملزومات برای کولهپشتی فرزندتان را بر اساس برنامه مدرسه انتخاب کنید. ایجاد یک روال ثابت به معنای کاهش عجله در صبح است.
تکمیل وظایف: یک برنامه بینایی یا چکلیست میتواند به کودکان کمک کند تا بهطور مستقل در فعالیتها شرکت کنند و وظایف را کامل کنند. به عنوان مثال: برنامه بینایی مراحل شستشوی دست.
زمانی برای تمرین: اگر کودک شما در حال یادگیری بستن دکمههای فشاری، زیپها، دکمهها و گیره های لباسها است، زمان بیشتری برای تمرین مستقل به آنها بدهید. تمرین را در آخر هفتهها شروع کنید و به روزهای هفته منتقل کنید.
اعتماد به نفس در لباس: لباسهای آسان برای پوشیدن و درآوردن مانند روپوش مدرسه، شلوار راحتی و کفشهای کشی یا ولکرویی را تشویق کنید، بهویژه در مدرسه، تا استقلال کودک شما افزایش یابد.
یادگیری چندحسی: هنگام کمک به انجام تکالیف، به یاد داشته باشید که همه ما سبکهای یادگیری متفاوتی داریم و معمولاً بهترین یادگیری را زمانی داریم که چندین سیستم حسی درگیر باشد. به عنوان مثال: تمرین نوشتن حروف زمانی بسیار معنادارتر است که از انگشتان برای نوشتن روی فوم یا استفاده از گچ برای تمرین استفاده شود. سازماندهی مدرسه: از کودک خود در رعایت یک برنامه منظم حمایت کنید تا روالی برای نوشتن و بررسی تکالیف داشته باشد. در انجام تکالیف در یک مکان ثابت در مدرسه و خانه حمایت کنید.
تشویق به بازی: بازی را در فعالیتهایی که برای کودک شما انگیزهبخش یا معنادار است، ترویج کنید. اگر کودکان در بازی مشکل دارند، میتوان آن را به گونهای سازگار کرد که اسباببازیهای ایمن در دسترس باشد یا فعالیت را سادهتر کرد. سعی کنید یک فعالیت جدید را بهصورت فردی قبل از انجام آن در یک محیط گروهی معرفی کنید.
موفقیت در مدرسه: با معلم ارتباط برقرار کنید تا قوانین و روالهای کلاس مانند زنگ تفریح، ناهار و غیره را مرور کنید تا کودک شما آماده باشد و انتظارات کلاس را بداند. خواب: یک روال ثابت برای زمانهای بیداری و خواب ایجاد کنید و زمان استفاده از صفحهنمایش – تلویزیون، گوشی هوشمند، کامپیوتر و سایر دستگاهها را قبل از خواب محدود کنید.
سخن پایانی
کاردرمانگران به افراد در تمام مراحل زندگی کمک میکنند تا در فعالیتهایی که میخواهند و نیاز دارند شرکت کنند، و این کار را از طریق
استفاده درمانی از فعالیتهای
روزمره(occupations) هر فرد انجام میدهند. مداخلات رایج کاردرمانی برای اختلالات یادگیری یا ناتوانی های یادگیری(SLD) شامل کمک به کودکان با ناتوانیهای مختلف برای شرکت کامل در مدرسه و موقعیتهای اجتماعی است.
در خدمات ارائه شده در “مجموعه کاردرمانی و گفتاردرمانی رایا”، از رویکرد های مختلفی چون رویکرد رویکرد SI، روش CO-OP، بهبود مهارت ها بر پایه تمرینات درکی- حرکتی(PM) و بینایی-حرکتی (VM)، مداخلات واقعیت مجازی(VR) بر پایه آموزشهای صفحه نمایشی و اتاق تاریک و… در چارچوب مداخلات کاردرمانی، متناسب با شرایط مراجعان استفاده میشود.
گفتنی است در “مرکز کاردرمانی و گفتاردرمانی رایا” واقع در غرب تهران و خیابان ستارخان با دسترسی مناسب به مناطق همجوار مانند میدان انقلاب، توحید، میدان و خیابان فاطمی، گیشا، شهرآرا، تهران ویلا، دریان نو، حبیب اللهی، سازمان آب، مرزداران، صادقیه، آیت الله کاشانی و پونک، سعادت آباد، شهرک غرب، شهید گلاب(پلارک)، منطقه طرشت و یادگار امام، دانشگاه شریف، میدان و خیابان آزادی و استاد معین، دامپزشکی و هاشمی و… امکان ارایه مشاوره و خدمات در تمامی زمینه های توانبخشی از قبیل کاردرمانی جسمی-حرکتی، کاردرمانی درکی-حرکتی، کاردرمانی حسی(si)، کاردرمانی ذهنی و شناختی، گفتاردرمانی، بازی درمانی و رفتاردرمانی و…، برای طیف وسیعی از مسایل و مشکلات نوزادان و کودکان از قبیل کودکان نارس،
هیدروسفالی، انواع فلج مغزی، انواع اختلالات رشدی مانند اوتیسم، مشکلات بیش فعالی-نقص توجه(ADHD)، اختلالات یادگیری(SLD)، DCD ،PVL و…، سندرمهای مختلف مانند سندرم داون و…، بیماریهای عصبی عضلانی، مانندSMA و…، بیماریهای آتروفی عضلانی مانند بکر و دوشن و…، وجود داشته که به روشهای مختلف مانند خدمات حضوری، خدمات در منزل و خدمات برخط(Online) امکان پاسخگویی به سوالات و نیازهای شما عزیزان وجود دارد.
